درد زانو یکی از شایعترین مشکلات اسکلتی–عضلانی است که افراد در سنین مختلف با آن مواجه میشوند. از نوجوانان و ورزشکاران گرفته تا افراد میانسال و سالمند، همه ممکن است در مقطعی از زندگی خود درد، خشکی یا محدودیت حرکتی زانو را تجربه کنند.
زانو بهعنوان یکی از بزرگترین و پرکاربردترین مفاصل بدن، نقش مهمی در راه رفتن، نشستن، بالا رفتن از پلهها و فعالیتهای روزمره دارد. به همین دلیل، هرگونه اختلال در عملکرد آن میتواند کیفیت زندگی فرد را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
در میان روشهای درمانی موجود، فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین، ایمنترین و علمیترین راهها برای درمان دردهای زانو محسوب میشود؛ روشی که نهتنها درد را کاهش میدهد، بلکه علت اصلی مشکل را شناسایی و اصلاح میکند و در بسیاری از موارد از پیشرفت بیماری و حتی جراحی جلوگیری میکند.
در این مطلب به بررسی کامل دردهای زانو، نحوه ارزیابی فیزیوتراپی، فرایند درمان، روشهای رایج فیزیوتراپی و نقش آن در درمان آرتروز زانو میپردازیم.
درد زانو چرا ایجاد میشود؟
درد زانو معمولاً فقط یک علت مشخص ندارد و اغلب نتیجهی چند عامل است. فیزیوتراپیست در ارزیابی تلاش میکند منشأ اصلی درد را پیدا کند.
۱. مشکلات عضلانی و بافت نرم
این گروه از شایعترین علل درد زانو هستند:
- ضعف عضلات اطراف زانو (بهویژه چهارسر ران و گلوتئال ها)
- کوتاهی عضلات همسترینگ، چهارسر یا عضلات ساق
- التهاب تاندونها (مثل تاندون پتلا)
- نقاط ماشهای عضلانی
ضعف یا عدم تعادل عضلات باعث میشود فشار بهصورت نامتقارن به مفصل زانو وارد شود.
۲. اختلالات مفصلی
- محدودیت حرکتی مفصل زانو
- قفلشدگی مفصل
- بیثباتی زانو و خالی کردن زانو
- اختلال در حرکت کشکک (Patellofemoral dysfunction)
این مشکلات معمولاً با درد هنگام راه رفتن، نشستن طولانی یا بالا رفتن از پله همراه هستند.
۳. آسیبهای رباطی و مینیسک
- آسیب رباط صلیبی (ACL, PCL)
- کشیدگی یا پارگی رباطهای جانبی
- آسیب مینیسک
این موارد بیشتر در ورزشکاران یا پس از پیچخوردگی و ضربه دیده میشوند.
۴. آرتروز زانو (Osteoarthritis)
آرتروز یکی از شایعترین علل درد زانو، بهویژه در افراد بالای ۴۵ سال است.
در آرتروز، غضروف مفصل بهتدریج دچار فرسایش میشود و این موضوع باعث درد، خشکی، تورم و کاهش حرکت مفصل میشود.
۵. اختلالات بیومکانیکی و وضعیت بدن
- صافی کف پا
- زانوی پرانتزی یا ضربدری
- الگوی غلط راه رفتن
- ضعف کنترل لگن و ران
این اختلالات باعث انتقال فشار نامناسب به زانو میشوند.
۶. سبک زندگی و عادات حرکتی
- اضافه وزن
- نشستن و برخاستن نادرست
- فعالیتهای تکراری سنگین
- ورزش بدون تکنیک صحیح
فیزیوتراپی چگونه درد زانو را ارزیابی میکند؟
ارزیابی، مهمترین بخش درمان است. بدون تشخیص دقیق، حتی بهترین تمرینها هم ممکن است بیاثر یا مضر باشند.
در یک ارزیابی اصولی فیزیوتراپی، موارد زیر بررسی میشود:
- شرح حال دقیق درد (زمان شروع، شدت، عوامل تشدید کننده)
- دامنه حرکتی زانو
- قدرت عضلات اطراف زانو، ران و لگن
- الگوی راه رفتن
- وضعیت کف پا
- تستهای اختصاصی رباط، مینیسک و کشکک
- بررسی وضعیت لگن و ستون فقرات
در کلینیک فیزیوتراپی مشکات ارزیابی زانو بهصورت جامع انجام میشود، زیرا در بسیاری از بیماران، منبع اصلی درد زانو در جای دیگری از بدن (مثلاً لگن یا مچ پا) قرار دارد.
